جدول وزن شمش فولادی (بیلت و بلوم ۶ و ۱۲ متری) + فرمول محاسبه و ظرفیت بارگیری
برآورد دقیق تناژ بار پیش از ثبت سفارش، دغدغهٔ اصلی هر مدیر تدارکات خط نورد، خریدار عمده و فعال بازار آهن است. زمانی که قصد خرید دهها تن بیلت یا بلوم را دارید، ندانستن وزن دقیق هر شاخهٔ ۶ یا ۱۲ متری باعث خطا در محاسبهٔ تعداد شاخههای بارگیریشده روی تریلی و مغایرت میان پیشفاکتور و قبض باسکول میشود. در بسیاری از صفحات وب فارسی، به اشتباه جدول آنالیز شیمیایی عناصر یا وزن چهارپهلو را به جای جدول وزن شمش فولادی قرار دادهاند که مبنای درستی برای محاسبات بازرگانی نیست. در این راهنمای مرجع از اسپادانا فولاد وحید، علاوه بر ارائهٔ کاملترین جدول وزنی شمش از سایز ۱۰۰×۱۰۰ تا ۲۰۰×۲۰۰ میلیمتر بر مبنای هر دو چگالی مهندسی (۷.۸۵) و چگالی عرف بازار (۸)، وزن شمش آهن ۱۲ متری، فرمول محاسبهٔ دستی و ظرفیت دقیق بارگیری تریلی کفی را بررسی میکنیم.
فهرست مطالب
محاسبه آنلاین وزن شمش فولادی (بر اساس چگالی استاندارد ۷.۸۵ و چگالی بازاری ۸)
ابزار محاسبه آنلاین وزن شمش فولادی با چگالی ۷.۸۵ و ۸ در بالای این بخش طراحی شده است تا بدون نیاز به ماشینحساب، تناژ دقیق سفارش خود را در چند ثانیه برآورد کنید. کافی است عرض و ضخامت مقطع را برحسب میلیمتر (از سایز ۱۰۰×۱۰۰ تا ۲۰۰×۲۰۰ میلیمتر)، طول هر شاخه (۶ یا ۱۲ متر) و تعداد شاخههای مدنظر را وارد کنید تا وزن تکشاخه به کیلوگرم و وزن کل بار به تن نمایش داده شود.
مزیت اصلی این ابزار برای مدیران خرید و بنکداران آهن، امکان جابهجایی میان چگالی استاندارد مهندسی (۷.۸۵ گرم بر سانتیمترمکعب) و چگالی عرف بازار (ضریب ۸) است. با مقایسهٔ همزمان این دو عدد، پیش از صدور حوالهٔ بارگیری و رفتن تریلی روی باسکول کارخانه، هم وزن تئوری استاندارد و هم سقف وزنی بار در عرف معاملات بازار ایران را در اختیار دارید و بودجهٔ خرید را بدون کسری اعتبار تنظیم میکنید.
جدول وزن شمش فولادی (بیلت و بلوم) در ابعاد استاندارد بازار ایران
برخلاف تصور رایج در برخی منابع که جدول ترکیب شیمیایی گریدهای فولاد را با جدول وزنی اشتباه گرفتهاند، جدول وزن شمش فولادی باید بر پایهٔ سطح مقطع هندسی، طول شاخه و جرم حجمی فولاد تنظیم شود. اگر با دستهبندی مقاطع نیمهساخته آشنایی ندارید، پیشنهاد میکنیم ابتدا راهنمای جامع شمش فولادی چیست و چه انواعی دارد را مطالعه کنید تا تفاوت ساختاری مقاطع ریختهگری را بشناسید.
در جدول زیر، وزن دقیق یک متر طول، شاخهٔ ۶ متری و شاخهٔ ۱۲ متری برای تمامی سایزهای استاندارد بیلت (شمشال) و بلوم (شمشه) موجود در بازار ایران بر اساس هر دو ضریب چگالی ۷.۸۵ و ۸ محاسبه شده است. همچنین در ستون آخر، ظرفیت بارگیری هر سایز در یک تریلی کفی استاندارد (با ظرفیت مجاز ۲۴ تن) درج شده است:
| سایز مقطع (میلیمتر) | نوع مقطع فولادی | وزن ۱ متر با چگالی ۷.۸۵ (کیلوگرم) | وزن ۱ متر با چگالی ۸ (کیلوگرم) | وزن شاخه ۶ متری با چگالی ۷.۸۵ (کیلوگرم) | وزن شاخه ۶ متری با چگالی ۸ (کیلوگرم) | وزن شاخه ۱۲ متری با چگالی ۷.۸۵ (کیلوگرم) | وزن شاخه ۱۲ متری با چگالی ۸ (کیلوگرم) | ظرفیت تریلی ۲۴ تنی (شاخه ۱۲ متری) | استعلام و خرید |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| سایز ۱۰۰×۱۰۰ | بیلت (شمشال) | ۷۸.۵۰ | ۸۰.۰۰ | ۴۷۱.۰۰ | ۴۸۰.۰۰ | ۹۴۲.۰۰ | ۹۶۰.۰۰ | حدود ۲۴ تا ۲۵ شاخه | قیمت روز شمش فولادی |
| سایز ۱۲۰×۱۲۰ | بیلت (شمشال) | ۱۱۳.۰۴ | ۱۱۵.۲۰ | ۶۷۸.۲۴ | ۶۹۱.۲۰ | ۱٬۳۵۶.۴۸ | ۱٬۳۸۲.۴۰ | حدود ۱۷ شاخه | قیمت روز شمش فولادی |
| سایز ۱۲۵×۱۲۵ | بیلت (شمشال) | ۱۲۲.۶۶ | ۱۲۵.۰۰ | ۷۳۵.۹۴ | ۷۵۰.۰۰ | ۱٬۴۷۱.۸۸ | ۱٬۵۰۰.۰۰ | حدود ۱۶ شاخه | قیمت روز شمش فولادی |
| سایز ۱۳۰×۱۳۰ | بیلت (شمشال) | ۱۳۲.۶۷ | ۱۳۵.۲۰ | ۷۹۵.۹۹ | ۸۱۱.۲۰ | ۱٬۵۹۱.۹۸ | ۱٬۶۲۲.۴۰ | حدود ۱۴ تا ۱۵ شاخه | قیمت روز شمش فولادی |
| سایز ۱۴۰×۱۴۰ | بیلت (شمشال) | ۱۵۳.۸۶ | ۱۵۶.۸۰ | ۹۲۳.۱۶ | ۹۴۰.۸۰ | ۱٬۸۴۶.۳۲ | ۱٬۸۸۱.۶۰ | حدود ۱۲ تا ۱۳ شاخه | قیمت روز شمش فولادی |
| سایز ۱۵۰×۱۵۰ | بیلت (شمشال) | ۱۷۶.۶۳ | ۱۸۰.۰۰ | ۱٬۰۵۹.۷۵ | ۱٬۰۸۰.۰۰ | ۲٬۱۱۹.۵۰ | ۲٬۱۶۰.۰۰ | حدود ۱۱ شاخه | قیمت روز شمش فولادی |
| سایز ۱۸۰×۱۸۰ | بلوم (شمشه) | ۲۵۴.۳۴ | ۲۵۹.۲۰ | ۱٬۵۲۶.۰۴ | ۱٬۵۵۵.۲۰ | ۳٬۰۵۲.۰۸ | ۳٬۱۱۰.۴۰ | حدود ۷ شاخه | قیمت روز شمش فولادی |
| سایز ۲۰۰×۲۰۰ | بلوم (شمشه) | ۳۱۴.۰۰ | ۳۲۰.۰۰ | ۱٬۸۸۴.۰۰ | ۱٬۹۲۰.۰۰ | ۳٬۷۶۸.۰۰ | ۳٬۸۴۰.۰۰ | حدود ۶ شاخه | قیمت روز شمش فولادی |
وزن شمش آهن ۱۲ متری و ۶ متری در کارخانههای معتبر ایران
در خطوط ریختهگری مداوم (Continuous Casting Machine یا به اختصار CCM) مجتمعهای بزرگ فولادسازی کشور مانند فولاد مبارکه اصفهان، فولاد خراسان (نیشابور)، فولاد کاوه جنوب کیش، چادرملو و فولاد سیرجان و کرمان، و همچنین در کارخانههای ذوب القایی و قوس الکتریکی مستقر در قطبهای صنعتی تهران، قم، اشتهارد، تبریز و یزد، شمشها به صورت استاندارد در دو طول ۶ متر و ۱۲ متر برش میخورند. در این میان، تقاضای خطوط نورد گرم برای شاخههای ۱۲ متری به دلیل کاهش پرت سر و ته شمش (Crop Loss) در کورهٔ پیشگرم و قفسههای نورد بسیار بیشتر است.
هنگام بررسی وزن شمش آهن ۱۲ متری در بارنامههای این کارخانهها، باید به «تلرانس برش طولی» توجه کنید. در پایانهٔ خروجی خط ریختهگری پیوسته، برش شمش در دمای بالا توسط قیچیهای مکانیکی هیدرولیک یا مشعلهای برش هواگاز (Torch Cutting) انجام میشود. به همین دلیل، طول شاخهای که به نام ۱۲ متری بارگیری میشود، در عمل ممکن است بین ۱۱.۸۰ متر تا ۱۲.۱۵ متر نوسان داشته باشد. این تلرانسِ ۱۰ تا ۲۰ سانتیمتری در طول شاخه، به تنهایی میتواند وزن هر شاخه شمش ۱۵۰×۱۵۰ را حدود ۱۸ تا ۳۵ کیلوگرم نسبت به عدد خام جدول تغییر دهد.
محاسبه ظرفیت بارگیری تریلی (هر تریلی ۲۴ تنی چند شاخه شمش بار میزند؟)
یکی از پرتکرارترین پرسشهای مدیران خرید و مسئولان لجستیک کارخانههای نورد این است که هر تریلی چند شاخه شمش ۱۲ متری بار میزند؟ طبق مقررات سازمان راهداری و حملونقل جادهای ایران (مرجع ضوابط حمل بار جادهای)، ظرفیت مجاز بارگیری خالص برای تریلیهای کفی ۱۸ چرخ در جادههای کشور معمولاً بین ۲۲ تا ۲۴ تن (و در سقف مجاز با احتساب تلرانس باسکول پلیسراه حداکثر تا ۲۵ تن) است.
از آنجا که شمش فولادی امکان برش در زمان بارگیری را ندارد و باید به صورت شاخهٔ کامل حمل شود، تعداد شاخههای قابل بارگیری در هر تریلی کفی ۲۴ تنی از تقسیم عدد ۲۴٬۰۰۰ کیلوگرم بر وزن یک شاخهٔ ۱۲ متری (با چگالی بازاری ۸) به دست میآید و به عدد صحیحِ پایینتر گرد میشود:
- بارگیری شمش ۱۵۰×۱۵۰ دوازده متری: وزن هر شاخه حدود ۲٬۱۲۰ تا ۲٬۱۶۰ کیلوگرم است؛ بنابراین هر تریلی دقیقاً ۱۱ شاخه بار میزند که وزن کل بار آن بین ۲۳٬۳۱۴ تا ۲۳٬۷۶۰ کیلوگرم (حدود ۲۳.۵ تن) میشود. افزودن شاخهٔ دوازدهم وزن بار را به نزدیک ۲۶ تن میرساند که غیرمجاز است و جریمهٔ اضافهبار به همراه دارد.
- بارگیری شمش ۱۲۵×۱۲۵ دوازده متری: وزن هر شاخه حدود ۱٬۴۷۲ تا ۱٬۵۰۰ کیلوگرم است؛ در نتیجه یک تریلی کفی دقیقاً ۱۶ شاخه کامل بارگیری میکند که تناژ نهایی آن بین ۲۳٬۵۵۰ تا ۲۴٬۰۰۰ کیلوگرم قرار میگیرد.
- بارگیری شمش ۱۲۰×۱۲۰ دوازده متری: با وزن حدود ۱٬۳۵۶ تا ۱٬۳۸۲ کیلوگرم برای هر شاخه، هر تریلی قادر به حمل ۱۷ شاخه (معادل ۲۳.۰۶ تا ۲۳.۵۰ تن) است.
- بارگیری شمش ۱۰۰×۱۰۰ دوازده متری: با توجه به وزن ۹۴۲ تا ۹۶۰ کیلوگرمی هر شاخه، یک تریلی کفی بین ۲۴ تا ۲۵ شاخه کامل بارگیری میکند.
مقایسه وزنی و کاربردی شمش ۱۲۵×۱۲۵ و ۱۵۰×۱۵۰ (راهنمای انتخاب و خرید)
بخش بزرگی از معاملات روزانهٔ بازار بیلت ایران روی دو سایز پرمصرف ۱۲۵×۱۲۵ میلیمتر و ۱۵۰×۱۵۰ میلیمتر متمرکز است. درک دقیق تفاوت شمش ۱۲۵ و ۱۵۰ از نظر وزنی و رفتار در خط نورد، به کارخانههای تولیدکنندهٔ مقاطع فولادی کمک میکند تا خوراک اولیهٔ خود را متناسب با کالیبراسیون غلتکها و توان کورهٔ پیشگرم انتخاب کنند:
۱. اختلاف وزنی در هر متر و هر شاخه: اگرچه تفاوت عرض مقطع این دو شمش تنها ۲۵ میلیمتر (۲.۵ سانتیمتر) است، اما مساحت سطح مقطع شمش ۱۵۰ (۲۲٬۵۰۰ میلیمترمربع) دقیقاً ۴۴ درصد بزرگتر از سطح مقطع شمش ۱۲۵ (۱۵٬۶۲۵ میلیمترمربع) است. بر اساس چگالی استاندارد ۷.۸۵، هر یک متر شمش ۱۵۰ معادل ۱۷۶.۶۳ کیلوگرم وزن دارد که ۵۳.۹۷ کیلوگرم سنگینتر از یک متر شمش ۱۲۵ (۱۲۲.۶۶ کیلوگرم) است. در مقیاس شاخهٔ ۱۲ متری، وزن شمش ۱۵۰ به ۲٬۱۱۹.۵۰ کیلوگرم (و در محاسبات بازاری به ۲٬۱۶۰ کیلوگرم) میرسد؛ یعنی هر شاخهٔ ۱۲ متری سایز ۱۵۰ دقیقاً ۶۴۷.۶۲ کیلوگرم (نزدیک به ۶۴۸ کیلوگرم) سنگینتر از شاخهٔ ۱۲ متری سایز ۱۲۵ با وزن ۱٬۴۷۱.۸۸ کیلوگرم است.
۲. تفاوت در خط نورد و نوع محصول نهایی: انتخاب میان این دو سایز مستقیماً به طراحی قفسههای نورد (Rolling Stands) و سایز محصول خروجی بستگی دارد:
- کاربرد شمش ۱۲۵×۱۲۵: این سایز خوراک ایدهآل برای خطوط نورد میلگردهای سایز پایین و متوسط (سایز ۸ تا ۱۸ میلیمتر)، کلافهای مفتولی، سیم فولادی و تسمههای باریک است. به دلیل سطح مقطع کوچکتر، شمش ۱۲۵ با تعداد پاس نورد (Rolling Pass) کمتر به قطر نهایی میرسد، فشار کمتری به گیربکس و غلتکهای قفسهٔ رافینگ (Roughing) وارد میکند و مصرف انرژی کوره در کارگاههای نورد متوسط را کاهش میدهد.
- کاربرد شمش ۱۵۰×۱۵۰: این مقطع برای خطوط نورد با ظرفیت تناژ ساعتی بالا و تولید میلگردهای سایز سنگین (سایز ۲۰ تا ۳۲ میلیمتر)، نبشی، ناودانی و مقاطع ساختمانی سنگین به کار میرود. جرم بیشتر هر شاخهٔ ۱۵۰ باعث میشود زمان توقف بین شاخهها در خط نورد پیوسته کاهش یابد و راندمان تولید در شیفت کاری بالاتر برود.
| ویژگی مقایسهای | شمش سایز ۱۲۵×۱۲۵ میلیمتر | شمش سایز ۱۵۰×۱۵۰ میلیمتر |
|---|---|---|
| مساحت سطح مقطع | معادل ۱۵۶.۲۵ سانتیمترمربع | معادل ۲۲۵.۰۰ سانتیمترمربع (۴۴٪ بزرگتر) |
| وزن ۱ متر (چگالی ۷.۸۵ / ۸) | معادل ۱۲۲.۶۶ کیلوگرم / ۱۲۵.۰۰ کیلوگرم | معادل ۱۷۶.۶۳ کیلوگرم / ۱۸۰.۰۰ کیلوگرم |
| وزن شاخه ۶ متری (چگالی ۷.۸۵ / ۸) | معادل ۷۳۵.۹۴ کیلوگرم / ۷۵۰.۰۰ کیلوگرم | معادل ۱٬۰۵۹.۷۵ کیلوگرم / ۱٬۰۸۰.۰۰ کیلوگرم |
| وزن شاخه ۱۲ متری (چگالی ۷.۸۵ / ۸) | معادل ۱٬۴۷۱.۸۸ کیلوگرم / ۱٬۵۰۰.۰۰ کیلوگرم | معادل ۲٬۱۱۹.۵۰ کیلوگرم / ۲٬۱۶۰.۰۰ کیلوگرم |
| ظرفیت بارگیری تریلی ۲۴ تنی | دقیقاً ۱۶ شاخه ۱۲ متری | دقیقاً ۱۱ شاخه ۱۲ متری |
| کاربرد اصلی در خط نورد | تولید میلگرد سایز ۸ تا ۱۸، مفتول، کلاف و تسمه | تولید میلگرد سایز ۲۰ تا ۳۲، نبشی و ناودانی |
| قطبهای اصلی تامین در ایران | کارخانههای مرکز کشور (شمش ۱۲۵ تهران و قم) | کارخانههای اشتهارد، تبریز، یزد و مجتمعهای جنوب/شرق |
۳. قطبهای تولید و راهنمای تامین بر اساس منطقهٔ جغرافیایی: هزینهٔ کرایهٔ حمل تریلی بخش مهمی از قیمت تمامشدهٔ شمش در محل کارخانهٔ نورد است. اگر واحد تولیدی شما در مرکز کشور مستقر است و به دنبال تامین بیلت سایز ۱۲۵ هستید، خرید تولیدات کارخانههای ذوب القایی مرکز کشور شامل شمش ۱۲۵ تهران و شمش ۱۲۵ قم به دلیل مسافت کوتاهتر و دقت ابعادی مناسب، بهینهترین گزینه است. در مقابل، برای تامین تناژ بالای سایز ۱۵۰، محصولات کارخانههای شمش ۱۵۰ اشتهارد، شمش ۱۵۰ تبریز و شمش ۱۵۰ یزد در کنار بیلتهای صادراتی و بورسی جنوب کشور بیشترین سهم بازار را دارند. برای بررسی موجودی انبار و مشاهدهٔ نرخ لحظهای هر یک از این کارخانهها میتوانید به صفحهٔ قیمت روز شمش فولادی در سایت اسپادانا فولاد وحید مراجعه کنید؛ همچنین برای انتخاب گرید مناسب خط تولید خود پیش از ثبت سفارش، مطالعهٔ مقالهٔ تخصصی تفاوت شمش فولادی 3SP و 5SP دید کاملی دربارهٔ خواص مکانیکی و انعطافپذیری هر گرید به شما میدهد.
فرمول محاسبه وزن شمش فولادی (به همراه مثال گامبهگام)
در مواقعی که ابعاد شمش غیراستاندارد است یا طول شاخهها به صورت سفارشی (مثلاً ۴.۵ متر یا ۱۱.۸۰ متر) برش خورده است، تسلط بر فرمول محاسبه وزن شمش به شما امکان میدهد وزن دقیق هر شاخه را در کسری از دقیقه محاسبه کنید. از نظر فیزیکی، وزن هر قطعهٔ منشوری برابر با حاصلضرب «حجم هندسی قطعه» در «چگالی (جرم حجمی) ماده» است.
پیش از نوشتن فرمول، توجه به دو نکتهٔ فنی برای جلوگیری از خطاهای رایج در محاسبات ضروری است:
- مقدار و واحد صحیح چگالی فولاد: چگالی استاندارد فولاد کربنی در مراجع مهندسی و استاندارد DIN آلمان برابر با ۷.۸۵ گرم بر سانتیمترمکعب (g/cm³) است که دقیقاً معادل ۷٬۸۵۰ کیلوگرم بر مترمکعب (kg/m³) یا ۷.۸۵ تن بر مترمکعب (ton/m³) میشود. (در برخی صفحات اینترنتی به دلیل بههمریختگی تایپ راستبهچپ، این عدد به اشتباه «۸۵.۷» یا با واحد نادرست «مترمربع» درج شده است که محاسبات را به کلی مختل میکند).
- قاعدهٔ تبدیل تن به کیلوگرم: هر ۱ تن معادل ۱٬۰۰۰ کیلوگرم است؛ بنابراین برای تبدیل وزن بهدستآمده از تن به کیلوگرم، باید عدد را در ۱٬۰۰۰ ضرب کنید (نه تقسیم بر ۱٬۰۰۰!) و برای تبدیل وزن از کیلوگرم به تن، عدد را بر ۱٬۰۰۰ تقسیم کنید.
بر این اساس، سه حالت استاندارد برای فرمول محاسبه وزن شمش فولادی وجود دارد:
۱. فرمول کاربردی محاسبهٔ وزن به کیلوگرم (وقتی عرض و ضخامت به میلیمتر و طول به متر است):
از آنجا که در بازار آهن ایران ابعاد مقطع شمش را به میلیمتر (مثلاً ۱۲۰×۱۲۰ یا ۱۵۰×۱۵۰ میلیمتر) و طول شاخه را به متر (۶ یا ۱۲ متر) بیان میکنند، این فرمول سریعترین روش محاسبه است:
وزن شمش (کیلوگرم) = [طول شاخه (متر) × عرض مقطع (میلیمتر) × ضخامت مقطع (میلیمتر) × ۷.۸۵] ÷ ۱٬۰۰۰
۲. فرمول محاسبهٔ وزن به تن (وقتی تمام ابعاد به متر است):
اگر طول، عرض و ضخامت شمش را همگی برحسب متر قرار دهید (مثلاً سایز ۱۵۰ میلیمتر را ۰.۱۵ متر بنویسید)، حاصلِ ضرب مستقیم آنها در عدد ۷.۸۵ وزن شمش را برحسب تن نشان میدهد:
وزن شمش (تن) = طول (متر) × عرض (متر) × ضخامت (متر) × ۷.۸۵
۳. فرمول محاسبهٔ وزن به کیلوگرم (وقتی تمام ابعاد به متر است):
اگر در فرمول بالا بخواهید خروجی را مستقیماً به کیلوگرم بگیرید، کافی است حاصل را در ۱٬۰۰۰ ضرب کنید:
وزن شمش (کیلوگرم) = طول (متر) × عرض (متر) × ضخامت (متر) × ۷.۸۵ × ۱٬۰۰۰
مثال عددی گامبهگام برای محاسبه وزن شمش ۱۲۰×۱۲۰ (۱۲ متری)
فرض کنید قصد دارید وزن یک شاخه بیلت سایز ۱۲۰×۱۲۰ میلیمتر به طول ۱۲ متر را هم بر مبنای چگالی استاندارد مهندسی (۷.۸۵) و هم بر مبنای چگالی بازاری (۸) محاسبه کنید:
- گام اول (جایگذاری در فرمول میلیمتری با چگالی ۷.۸۵):
عرض مقطع = ۱۲۰ میلیمتر | ضخامت مقطع = ۱۲۰ میلیمتر | طول شاخه = ۱۲ متر
وزن شاخه (کیلوگرم) = (۱۲ × ۱۲۰ × ۱۲۰ × ۷.۸۵) ÷ ۱٬۰۰۰ = ۱٬۳۵۶٬۴۸۰ ÷ ۱٬۰۰۰ = ۱٬۳۵۶.۴۸ کیلوگرم - گام دوم (تبدیل به تن):
با تقسیم ۱٬۳۵۶.۴۸ کیلوگرم بر ۱٬۰۰۰، وزن دقیق هر شاخه معادل ۱.۳۵۶ تن به دست میآید. - گام سوم (محاسبه با چگالی عرف بازار یعنی عدد ۸):
وزن بازاری شاخه (کیلوگرم) = (۱۲ × ۱۲۰ × ۱۲۰ × ۸) ÷ ۱٬۰۰۰ = ۱٬۳۸۲.۴۰ کیلوگرم
همانند آنچه در جدول بالا مشاهده کردید، اختلاف میان وزن تئوری و وزن بازاری در هر شاخهٔ ۱۲ متری از این سایز برابر با ۲۵.۹۲ کیلوگرم (و در یک تریلی ۱۷ شاخهای حدود ۴۴۰ کیلوگرم) است.
چرا در بازار آهن چگالی شمش را ۸ در نظر میگیرند نه ۷.۸۵؟
شاید برای مهندسان صنایع و خریداران تازهوارد این پرسش مطرح شود که وقتی چگالی فیزیکی فولاد کربنی در تمامی استانداردهای بینالمللی مانند استاندارد جهانی ASTM برابر با ۷.۸۵ گرم بر سانتیمترمکعب ثبت شده است، چرا کارخانهها و بنکداران بازار آهن ایران در محاسبات پیشفاکتور خود از چگالی شمش فولادی برابر با ۸ استفاده میکنند؟ این رویه ناشی از چهار واقعیت فنی در خط تولید و فرآیند فروش است:
۱. فرسایش تدریجی قالبهای مسی در ریختهگری مداوم (Mold Wear): در دستگاه ریختهگری پیوسته (CCM)، فولاد مذاب ابتدا وارد قالبهای مسی آبگرد میشود تا پوستهٔ اولیهٔ شمش منجمد شود. بر اثر سایش مداوم فولاد داغ با دیوارهٔ داخلی قالب در طول دهها سیکل ذوبریزی (Heat)، ابعاد داخلی قالب مسی به تدریج ۱ تا ۲.۵ میلیمتر گشادتر میشود. در نتیجه، شمشی که به نام سایز اسمی ۱۵۰×۱۵۰ میلیمتر فروخته میشود، در عمل ممکن است با ابعاد واقعی ۱۵۱.۵×۱۵۱.۵ میلیمتر از قالب خارج شود که وزن واقعی هر متر آن را به نزدیک ۱۸۰ کیلوگرم (معادل فرمول با ضریب ۸) میرساند.
۲. پدیدهٔ بادکردگی وجوه شمش (Bulging): پس از خروج شمش نیمهمنجمد از قالب مسی و ورود به ناحیهٔ خنککاری ثانویه (Secondary Cooling Zone)، فشار هیدرواستاتیک مغز مذابِ داخل شمش به پوستههای بیرونی نیرو وارد میکند. اگر فاصلهٔ غلتکهای مهارکننده یا فشار آب افشانهها تغییر کند، چهار وجه شمش دچار برآمدگی یا بادکردگی خفیف (چند دهم میلیمتر تا ۲ میلیمتر در مرکز وجه) میشوند که سطح مقطع واقعی و وزن شاخه روی باسکول را افزایش میدهد.
۳. تلرانس مثبت برش طولی و انحنای شاخه: همانطور که پیشتر اشاره شد، اپراتورهای خط برش برای جلوگیری از کسری طول شاخه، معمولاً برش ۱۲ متری را کمی بلندتر (مثلاً ۱۲.۰۵ تا ۱۲.۱۰ متر) تنظیم میکنند. همچنین وجود انحنای طولی جزئی (Camber) یا لوزیشدگی مقطع (Rhomboidity) باعث میشود طول واقعی مسیر فلز کمی بیشتر از خط صاف ۱۲ متری باشد.
۴. ایجاد حاشیهٔ اطمینان مالی در صدور پیشفاکتور: از آنجا که در بازار آهن تسویهٔ نهایی بر اساس قبض باسکول کارخانه است اما خریدار باید پیش از بارگیری، مبلغ پیشفاکتور را واریز یا اعتبار اسنادی (LC) باز کند، فروشندگان وزن پیشفاکتور را با ضریب ۸ محاسبه میکنند تا اگر بار روی باسکول به دلایل فنی بالا سنگینتر از وزن تئوری درآمد، نیازی به توقف کامیون در درب خروج کارخانه برای واریز مابهالتفاوت خرد نباشد و اضافهٔ واریزی پس از باسکول به حساب خریدار برگشت داده شود.
جدول مقایسه چگالی فولاد کربنی با سایر فلزات و آلیاژها
جرم حجمی یا چگالی فولاد بسته به درصد کربن و افزودن عناصر آلیاژی سنگین (مانند نیکل، مولیبدن، تنگستن و کروم) یا سبک (مانند سیلیسیم و آلومینیوم) تغییر میکند. در حالی که برای محاسبهٔ وزن شمشهای ساختمانی رایج (گریدهای 3SP، 5SP، ST37 و ST52) عدد استاندارد ۷.۸۵ (و در برخی مراجع آزمایشگاهی تا ۷.۸۶) ملاک عمل است، هنگام سفارش شمشهای آلیاژی، فولاد زنگنزن (استنلس استیل) یا مقاطع چدنی باید چگالی اختصاصی همان آلیاژ را در فرمول قرار دهید:
| نوع فلز یا آلیاژ مهندسی | چگالی استاندارد (گرم بر سانتیمترمکعب) | چگالی استاندارد (کیلوگرم بر مترمکعب) | کاربرد اصلی در صنعت |
|---|---|---|---|
| چدن خاکستری (Cast Iron) | معادل ۷.۲۰ | معادل ۷٬۲۰۰ | قطعات ریختهگری صنعتی، پوسته پمپ و بلوک سیلندر |
| آهن نرم خالص (Pure / Soft Iron) | معادل ۷.۷۵ | معادل ۷٬۷۵۰ | هستههای مغناطیسی، صنایع الکتریکی و متالورژی پایه |
| فولاد کربنی معمولی (شمش 3SP / 5SP / ST37) | معادل ۷.۸۵ | معادل ۷٬۸۵۰ | تولید میلگرد، تیرآهن، نبشی، ناودانی و ورق ساختمانی |
| استنلس استیل بگیر و نگیر ۳۰۴ (AISI 304) | معادل ۷.۹۳ | معادل ۷٬۹۳۰ | صنایع غذایی، مخازن استیل و تجهیزات آشپزخانه صنعتی |
| استنلس استیل ضداسید ۳۱۶ (AISI 316) | معادل ۷.۹۸ | معادل ۷٬۹۸۰ | صنایع پتروشیمی، دریایی، دارویی و محیطهای خورنده |
| فولاد ابزار سردکار و گرمکار (Tool Steel) | معادل ۸.۰۵ | معادل ۸٬۰۵۰ | ساخت قالبهای برش، سمبه و ماتریس و ابزارهای فرمدهی |
| فولاد تندبر (High Speed Steel – HSS) | معادل ۸.۲۰ | معادل ۸٬۲۰۰ | ساخت مته، تیغههای فرز، حدیده و ابزارهای تراشکاری سرعتبالا |
تفکیک مقاطع نیمهساخته فولادی و جدول وزن اسلب (تختال) و شمش خام
در عرف بازار آهن ایران، به تمامی محصولات میانی حاصل از ریختهگری فولاد به صورت عامیانه «شمش» میگویند؛ اما در مهندسی متالورژی و استانداردهای بینالمللی مانند ردهبندی سازمان بینالمللی استانداردسازی ISO، مقاطع نیمهساخته بر اساس شکل هندسی سطح مقطع، ابعاد و نوع خط نورد پاییندستی به چهار گروه مجزا تقسیم میشوند. شناخت تفاوت ابعادی و وزن بیلت و بلوم فولادی در کنار اسلب و شمش خام، از بروز اشتباه در ثبت سفارشهای صنعتی جلوگیری میکند. (برای آشنایی عمیقتر با فرآیند تولید هر مقطع، مقالهٔ مرجع شمش فولادی چیست و چه انواعی دارد را ببینید).
تفاوت ابعادی و وزنی بیلت (شمشال)، بلوم (شمشه)، اسلب (تختال) و شمش (Ingot)
هر یک از چهار مقطع پایهٔ فولادی، مشخصات ابعادی و محدودهٔ وزنی خاص خود را دارند:
- شمش خام (Ingot): محصول اولیهٔ تخلیهٔ مذاب آهن یا فولاد از کورهٔ بلند و کورههای القایی در قالبهای ثابت چدنی است. سطح مقطع این شمشها به شکل ذوزنقهای یا مکعبمستطیل طراحی میشود تا پس از انجماد به راحتی از قالب جدا شوند. طول شمش خام معمولاً کمتر از ۲ متر است و با هدف سهولت در جابهجایی، بارگیری و انبارش در کارگاههای ریختهگری و آهنگری (فورج) کوچکتر تولید میشود. وزن هر قالب شمش خام بسته به ابعاد کارگاه از ۳۰ کیلوگرم تا چند تن متغیر است.
- بیلت یا شمشال (Billet): محصول طویل با سطح مقطع مربعی یا دایرهای است که عرض آن کمتر از ۱۵ سانتیمتر (۱۵۰ میلیمتر) و مساحت سطح مقطع آن زیر ۲۳۰ سانتیمترمربع قرار دارد. بیلتها اغلب به روش ریختهگری مداوم (CCM)، نورد گرم غیرمستقیم یا اکستروژن در طولهای ۶ و ۱۲ متر تولید میشوند و خوراک اصلی کارخانههای تولید میلگرد (ساده و آجدار)، مفتول، سیم فولادی، تسمه و لولههای درزدار و مانیسمان (بدون درز) هستند.
- بلوم یا شمشه / فابریک (Bloom): از نظر ظاهری شبیه بیلت و دارای مقطع مربعی است، اما عرض مقطع آن بیشتر از ۱۵ سانتیمتر (بزرگتر از ۱۵۰×۱۵۰ میلیمتر) و مساحت سطح مقطع آن بالای ۲۳۰ سانتیمترمربع است (مانند سایزهای ۱۸۰×۱۸۰، ۲۰۰×۲۰۰ و ۲۵۰×۲۵۰ میلیمتر). همانطور که در جدول اصلی ابتدای مقاله دیدیم، وزن هر شاخهٔ ۱۲ متری بلوم از حدود ۳ تن به بالا شروع میشود و در خطوط نورد سنگین برای تولید تیرآهن، هاش، ریل قطار، ناودانی، نبشی و سپریهای سایز بزرگ به کار میرود.
- اسلب یا تختال (Slab): مقطعی با سطح مقطع مستطیلی عریض است که از طریق ریختهگری پیوسته و نورد گرم چندغلتکی تولید میشود. ضخامت استاندارد اسلب معمولاً بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیمتر (رایجترین ضخامت در مجتمعهای فولادی ایران: ۲۳۰ میلیمتر)، عرض آن بین ۶۵۰ تا ۲٬۰۰۰ میلیمتر و طول استاندارد آن حدود ۱۲ متر است. تختال خوراک انحصاری خطوط نورد تخت برای تولید انواع ورق سیاه (نورد گرم)، ورق اسیدشویی، ورق روغنی (نورد سرد)، ورق گالوانیزه و لولههای قطور انتقال نفت و گاز است.
برای تکمیل مرجع محاسبات وزنی، در جدول زیر وزن یک متر و وزن شاخهٔ ۱۲ متری برای چهار سایز پرکاربرد اسلب (تختال) در صنایع نورد ورق ایران محاسبه شده است:
| ابعاد مقطع اسلب: ضخامت × عرض (میلیمتر) | مساحت مقطع (مترمربع) | وزن ۱ متر با چگالی ۷.۸۵ (کیلوگرم) | وزن ۱ متر با چگالی ۸ (کیلوگرم) | وزن تختال ۱۲ متری با چگالی ۷.۸۵ (تن) | وزن تختال ۱۲ متری با چگالی ۸ (تن) | ظرفیت حمل تریلی کفی (۲۴ تنی) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ضخامت ۲۰۰ در عرض ۱٬۰۰۰ | معادل ۰.۲۰ | ۱٬۵۷۰.۰۰ | ۱٬۶۰۰.۰۰ | معادل ۱۸.۸۴ تن | معادل ۱۹.۲۰ تن | دقیقاً ۱ تخته کامل در هر تریلی |
| ضخامت ۲۰۰ در عرض ۱٬۲۵۰ | معادل ۰.۲۵ | ۱٬۹۶۲.۵۰ | ۲٬۰۰۰.۰۰ | معادل ۲۳.۵۵ تن | معادل ۲۴.۰۰ تن | دقیقاً ۱ تخته کامل در هر تریلی |
| ضخامت ۲۳۰ در عرض ۱٬۰۰۰ | معادل ۰.۲۳ | ۱٬۸۰۵.۵۰ | ۱٬۸۴۰.۰۰ | معادل ۲۱.۶۷ تن | معادل ۲۲.۰۸ تن | دقیقاً ۱ تخته کامل در هر تریلی |
| ضخامت ۲۳۰ در عرض ۱٬۲۵۰ | معادل ۰.۲۸۷۵ | ۲٬۲۵۶.۸۸ | ۲٬۳۰۰.۰۰ | معادل ۲۷.۰۸ تن | معادل ۲۷.۶۰ تن | نیازمند تریلی کمرشکن یا برش طولی به ۱۰ متر |
آیا گرید شمش (3SP، 5SP، ST37 و ST52) تأثیری بر وزن آن دارد؟
یکی از ابهامهای رایج در میان خریداران شمش فولادی این است که آیا تفاوت عناصر آلیاژی در گریدهای مختلف بیلت مانند 3SP (معادل ساختاری فولاد نرم ST37 در استاندارد آلمان) و 5SP (نزدیک به فولاد پرمقاومت ST52) یا گریدهای کربنمتوسط مانند CK45 و CK60 باعث تغییر وزن هر شاخه میشود؟ پاسخ کوتاه از نظر مهندسی متالورژی «خیر» است.
دلیل علمی این موضوع به سهم ناچیز عناصر آلیاژی در ساختار فولادهای ساختمانی بازمیگردد. بیش از ۹۸ درصد جرم تمامی این گریدها از عنصر پایهٔ آهن (Fe) تشکیل شده است و تفاوت گرید 3SP با گرید 5SP تنها در افزایش جزئی درصد کربن (از بازهٔ ۰.۱۴ تا ۰.۲۲ درصد در 3SP به بازهٔ ۰.۲۸ تا ۰.۳۷ درصد در 5SP) و افزایش چند دهم درصدی عنصر منگنز است. این تغییرِ کمتر از نیم درصدی در ترکیب شیمیایی، جرم حجمی فولاد را تنها در رقم سوم اعشار تغییر میدهد که در مقیاس صنعتی هیچ اثری بر وزن شاخه ندارد. به همین علت، در تمامی مراجع مهندسی و جدول اشتال شمش فولاد، چگالی استاندارد برای هر چهار گرید 3SP، 5SP، ST37 و ST52 به صورت یکسان برابر با ۷.۸۵ گرم بر سانتیمترمکعب در نظر گرفته میشود.
بنابراین اگر در زمان تحویل بار مشاهده کردید که میان وزن هر شاخه شمش 5SP و 3SP در دو کارخانهٔ مختلف اختلاف وجود دارد، این تفاوت ناشی از گرید فولاد نیست؛ بلکه مستقیماً از تلرانس ابعادی قالب مسی، روش ذوبریزی (کورهٔ القایی در مقایسه با کورهٔ قوس الکتریکی)، میزان تخلخل داخلی و طول برش شاخهها نشأت میگیرد. از آنجا که تفاوت این گریدها در وزن نیست بلکه در استحکام کششی، تنش تسلیم و قابلیت خمکاری در خط نورد است، پیشنهاد میکنیم پیش از انتخاب گرید، جدول کامل آنالیز شیمیایی عناصر و خواص مکانیکی را در مقالهٔ تخصصی تفاوت شمش فولادی 3SP و 5SP بررسی کنید.
دلایل اختلاف وزن جدول (تئوری) با وزن باسکول و نکات حیاتی هنگام خرید
آشنایی با اعداد جدول وزن شمش و فرمولهای محاسباتی، گام اول برای برنامهریزی خرید است؛ اما در عمل، زمانی که تریلی حامل شمش روی باسکول کارخانه میرود، عدد ثبتشده در قبض باسکول تقریباً همیشه بین ۱ تا ۴ درصد با وزن تئوری جدول اختلاف دارد. شناخت دلایل فنی این اختلاف، از بروز اختلافهای مالی میان خریدار و فروشنده جلوگیری میکند و به شما امکان میدهد کیفیت واقعی بار را پیش از تخلیه بسنجید.
نقش جدول اشتال شمش و تلرانسهای مجاز کارخانهها
کتابچهٔ معروف «جدول اشتال» (Stahl im Hochbau) که نخستین بار در سال ۱۹۳۹ میلادی توسط مهندسان آلمانی گردآوری شد و در موسسه استاندارد آلمان DIN به عنوان مرجع رسمی محاسبات وزنی مقاطع فولادی به تصویب رسید، وزن مقاطع را بر اساس ابعاد هندسی مطلق (بدون هیچگونه خطای تولید) محاسبه میکند. با این حال، در فرآیند واقعی ریختهگری مداوم فولاد در دمای بالای ۱٬۵۰۰ درجهٔ سانتیگراد، دستیابی به ابعاد میلیمتری مطلق امکانپذیر نیست و تمامی استانداردهای ملی و جهانی، محدودهای را به عنوان تلرانس مجاز ابعادی و وزنی تعریف کردهاند.
در کارخانههای فولادسازی ایران، تلرانس مجاز عرض مقطع بیلت معمولاً بین ۲± تا ۳± میلیمتر و تلرانس طول شاخهٔ ۱۲ متری بین ۱۰۰± تا ۱۵۰± میلیمتر است. اگر عرض واقعی یک شاخه شمش ۱۵۰×۱۵۰ تنها ۲ میلیمتر بیشتر از عدد اسمی باشد (یعنی ۱۵۲×۱۵۲ میلیمتر)، وزن هر شاخهٔ ۱۲ متری حدود ۵۷ کیلوگرم (و در یک تریلی ۱۱ شاخهای حدود ۶۲۷ کیلوگرم) بیشتر از عدد جدول اشتال میشود. به همین دلیل است که در تمامی معاملات رسمی بورس کالا و بازار آزاد آهن، جدول وزن صرفاً ابزاری برای برآورد اولیهٔ تعداد شاخه و تناژ سفارش است و تنها ملاک صدور فاکتور نهایی و تسویه حساب مالی، وزن خالص ثبتشده در قبض باسکول کارخانهٔ مبدأ است.
کنترل کیفیت بار شمش (تستهای XRD/XRF، عیوب مک و پوسته اکسیدی)
علاوه بر تلرانسهای ابعادی، سه عامل متالورژیکی و کنترلی در خط تولید وجود دارد که هم بر چگالی واقعی شمش روی باسکول و هم بر میزان ضایعات (پرت) خط نورد شما اثر مستقیم میگذارد:
۱. حفرههای گازی و تخلخل درونی («مک» در شمشهای القایی): در برخی کارگاههای ذوب القایی که از قراضههای بیکیفیت استفاده میکنند و عملیات اکسیژنزدایی (با فروسیلیسیم و فرومنگنز) را به صورت کامل انجام نمیدهند، گازهای محبوسشده در مذاب هنگام انجماد در قالب مسی باقی میمانند و حفرههای سوزنی زیرپوستهای یا تخلخلهای اسفنجی موسوم به «مک» (Blowholes / Pinholes) ایجاد میکنند. شمش مکدار به دلیل فضای خالی داخل بافت فلز، چگالی واقعی کمتری نسبت به عدد ۷.۸۵ دارد (سبکتر از وزن استاندارد است)؛ اما خطر اصلی آن در خط نورد است، جایی که حفرههای مک در زیر فشار غلتکها باز میشوند و باعث ترکخوردگی طولی، پوستهشدن میلگرد یا گیرکردن شمش در قفسهٔ نورد (Cobble) میشوند.
۲. پوستهٔ اکسیدی سطحی (Mill Scale) و ناخالصیهای سرباره: زمانی که شمش گداخته از قالب خارج میشود و در بستر خنککننده در مجاورت هوا قرار میگیرد، لایهای از اکسید آهن (پوسته یا توفال) روی سطح آن شکل میگیرد. اگر سیستم خنککاری کارخانه غیراستاندارد باشد یا سربارهٔ کوره به خوبی حبابگیری نشده باشد، ضخامت این پوستههای اکسیدی و ناخالصیهای سطحی افزایش مییابد. خریدار در زمان باسکول، پول وزن این پوستههای اکسیدی را به قیمت شمش فولادی میپردازد، در حالی که تمام این پوستهها در کورهٔ پیشگرم و نخستین پاس نورد میریزند و ۱.۵ تا ۳ درصد کسری تناژ (پرت وزنی) ایجاد میکنند.
۳. ضرورت دریافت برگ آنالیز و تستهای آزمایشگاهی (XRF و XRD): برای اطمینان از سلامت ساختاری بار، هرگز به ظاهر شمش یا وزن باسکول بسنده نکنید. در خریدهای عمده، دریافت برگ آنالیز کوانتومتری معتبر از کارخانهٔ تولیدکننده الزامی است. در آزمایشگاههای کنترل کیفیت متالورژی، پس از ذوبریزی نمونهگیری انجام میشود تا علاوه بر سنجش چگالی واقعی و خواص مکانیکی (مقاومت کششی، پیچش و چقرمگی)، ترکیب عناصر به کمک آزمون فلوئورسانس پرتو ایکس (XRF) و ساختار فازی و کریستالی فولاد از طریق آزمون پراش پرتو ایکس (XRD) به دقت تایید شود.
برای استعلام قیمت روز شمش فولادی در سایزهای ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلیمتر و دریافت پیشفاکتور رسمی به همراه برگ آنالیز آزمایشگاهی تضمینشده (عاری از عیوب مک و تابدیدگی)، میتوانید با کارشناسان بخش فروش اسپادانا فولاد وحید در ارتباط باشید. تیم فنی ما پیش از ثبت سفارش، تناژ دقیق هر بندیل، کارخانهٔ تولیدکنندهٔ بهینه بر اساس موقعیت خط نورد شما و هزینهٔ حمل تریلی را به صورت شفاف برآورد میکند.
سوالات متداول درباره جدول وزن شمش فولادی
وزن هر شاخه شمش ۱۲ متری سایز ۱۵۰×۱۵۰ و ۱۲۵×۱۲۵ چقدر است؟
وزن هر شاخه شمش ۱۲ متری سایز ۱۵۰×۱۵۰ میلیمتر بر اساس چگالی استاندارد مهندسی (۷.۸۵) دقیقاً ۲٬۱۱۹.۵۰ کیلوگرم (حدود ۲.۱۲ تن) و بر اساس چگالی عرف بازار (۸) معادل ۲٬۱۶۰ کیلوگرم است. همچنین وزن هر شاخه شمش ۱۲ متری سایز ۱۲۵×۱۲۵ میلیمتر با چگالی استاندارد برابر با ۱٬۴۷۱.۸۸ کیلوگرم و با چگالی بازاری معادل ۱٬۵۰۰ کیلوگرم (۱.۵ تن) محاسبه میشود.
هر تریلی کفی چند شاخه شمش ۱۲ متری بارگیری میکند؟
با توجه به ظرفیت مجاز ۲۴ تنی تریلیهای کفی در جادههای ایران، هر تریلی به طور استاندارد ۱۱ شاخه شمش ۱۲ متری سایز ۱۵۰×۱۵۰ (معادل حدود ۲۳.۵ تن)، یا ۱۶ شاخه شمش ۱۲ متری سایز ۱۲۵×۱۲۵ (معادل حدود ۲۳.۸ تن)، و یا ۱۷ شاخه شمش ۱۲ متری سایز ۱۲۰×۱۲۰ بارگیری میکند.
سادهترین فرمول محاسبه وزن شمش فولادی به کیلوگرم چیست؟
برای محاسبهٔ سریع وزن شمش به کیلوگرم، کافی است عرض مقطع (به میلیمتر) × ضخامت مقطع (به میلیمتر) × طول شاخه (به متر) را در عدد چگالی فولاد (۷.۸۵) ضرب کنید و عدد حاصل را بر ۱٬۰۰۰ تقسیم نمایید. اگر قصد دارید سقف وزنی بار در پیشفاکتورهای بازار آهن را به دست آورید، در همین فرمول به جای عدد ۷.۸۵ از ضریب ۸ استفاده کنید.
آیا وزن شمش 3SP با شمش 5SP تفاوت دارد؟
خیر؛ از آنجا که تفاوت عناصر آلیاژی (کربن، سیلیسیم و منگنز) در گریدهای 3SP و 5SP کمتر از نیم درصد وزنی است، چگالی استاندارد هر دو گرید در محاسبات مهندسی ۷.۸۵ گرم بر سانتیمترمکعب بوده و در ابعاد و طول یکسان، وزن کاملاً برابری دارند. اختلاف وزن شاخهها در عمل ناشی از تلرانس قالب ریختهگری و طول برش کارخانه است.
در زمان خرید شمش فولادی، وزن جدول ملاک تسویه است یا وزن باسکول؟
جدول وزن شمش فولادی و فرمولهای محاسباتی صرفاً برای برآورد تناژ سفارش، تعیین تعداد شاخه و برنامهریزی ظرفیت تریلیها کاربرد دارند. در تمامی معاملات بورس کالا و بازار آهن ایران، به دلیل وجود تلرانسهای ابعادی و طولی در فرآیند ریختهگری، وزن ثبتشده در قبض باسکول کارخانهٔ مبدأ ملاک قطعی صدور فاکتور نهایی و تسویه حساب مالی است.